Son zamanlarda baz? psikolojik konulara e?ilim içerisindeyim, san?r?m içerisinde oldu?um s?nav döneminin bunun üzerinde fazlaca etkisi var. Ara?t?rmalar neticesinde farkettim ki asl?nda dikkat edilmesi gereken bir konu ile kar?? kar??yay?z. Subliminal yani bilinç alt?nda gerçeklik kazanan mesajlar/reklamlar.
?lk önce nedir ne de?ildir, ne zaman kim bulmu?tur sorular?n? al?nt?larla cevaplayarak konunun genelini aç?klayal?m, sonras?nda ise konunun web boyutuna de?inerek durumun asl?nda ne kadar ciddi oldu?unu anlatay?m.
B?L?NÇALTI NED?R?
Bilinç d??? olmakla birlikte, dilendi?inde kapsam?ndakilerin bilince ça?r?labildi?i zihin bölgesi, ?uuralt?, tahte??uur:
“Bilinçalt? bir bask? belki de ilk kez su üstüne ç?k?yordu.”- Ç. Altan.
B?L?NÇALTI REKLAMIN ??LEY??? VE KULLANIMI
Bu adresteki yaz?y? okudu?umda asl?nda ne kadar basit ve etkili bir yöntem oldu?unu anlad?m. Yaz? da da belirtildi?i üzere;
Bilinçalt? dedi?imiz ?ey, bilincin binde 999’unu olu?turuyor. Yani siz ?u anda beni binde 1 seviyesinde görüyorsunuz.
Gözün fovea hareketleri sizin ?u anda görmedi?iniz ?eyleri de görüyor. Göz devaml? bir tarama içinde. Tar?yor ve ald??? bilgileri bilinçalt?na at?yor. Bu söylediklerim bilimsel verilerdir. Biz, normal ?artlarda gözümüzün fovea hareketleriyle beynimizde depolanan ?eylerin çok az?n? hat?rl?yoruz. Ama mesela markete gitti?imizde 10 tane deterjan aras?ndan 1 tanesini çekip al?yoruz. Yani gördü?ümüzün ve de duydu?umuzun fark?nda olmad???m?z ?eylerin, bilinç yüzeyine ç?karak bize o mal? sat?n ald?rmas? söz konusu.
Gözümüz fark?nda olmadan etraftaki nesneleri ve anl?k pozisyonlar?n? bilinçalt?na at?yor ve bu ?ekilde fark?nda olmadan baz? mesajlar ile “etkileniyoruz”. Bunun reklam alan?nda kullan?labilir olu?u ile ilgili olarak;
1960’l? y?llarda Amerika’da takistoskop denilen bir cihaz sayesinde reklamc?lar, bilinçalt?na yönelmenin reklam?n etkinli?ini art?rmada daha i?levsel oldu?unu farkettiler.
Bu teknolojik yap?y? hareketli görüntülerle s?n?rland?rmamak gerekir. ??itme ve görme insanlar?n bilinçalt?na müdahele edebilen duyular ve bu duyular kullan?larak yap?lan bir çok reklam bilniyor. Bunlardan;
5 Temmuz 1971 tarihli Time’?n arka kapa??nda ç?km?? Gilbey’s London Dry Gin reklam?. Reklamda bardaktaki buzlar üzerinde ‘sex’ yaz?yor. Bu reklam sayesinde Gilbey’s’in 1.5 milyon dolarl?k sat?? yapt??? tespit edilmi?.
En etkili reklamlara örnek olarak verilebilecek bir marka, Camel. Hala nerede olursak olal?m deve figürü bize bu markay? ça?r??t?rmaktad?r. Bununla ilgili olarak;
Camel bunu 1913 y?l?nda yapm??. Bu ilmin 90 y?l önce Amerika’da ç?km?? oldu?unu gösteriyor. Bunu, muhtemelen, art?k logomuz diyerek kabul ettirmi? olabilirler. Camel’?n yasaklanm?? reklam? Camel sat??lar?n? yüzde 5’ten yüzde 32’ye ç?karm??t?. Smooth character ad?ndaki reklam kampanyas?yla Camel 1990’da sigara içmeye ba?layan gençler aras?nda tercih edilme oran?n? 1.5 y?l içinde yüzde 32’ye ç?kard?. Camel bilinçalt? reklam?n? çok iyi kullanm?? bir marka. Deve figürünü art?k nerede görürsek görelim beyin bunu Camel’le ili?kilendiriyor.
Smooth character kampanyas?nda Camel’?n devesi her biri cinsellik ça?r???m? olan pek çok k?l??a sokulmu?tu.
Peki bilinçalt?na direk mesaj -kelime- vermekten ba?ka yollar? var m?d?r bu sistemin? Bunda da baz? reklam teknikleri kullan?ld???n? ö?rendim.
Reklamla ilgili bilimsel olarak kan?tlanm?? baz? gerçekler var. Bunu biz de ciddiye al?yoruz. Mesela kad?nlara yönelik reklamda oval ve elips çizgiler kullanmak, keskin çizgiler kullanmamak. Ya da renkler. K?rm?z? renk kad?nlar üzerinde daha fazla etki uyand?ran bir renktir. Mesela ayn? deterjan sar?, mavi ve sar? mavi kar???m? 3 ayr? kutuya konuyor. Sar? kutudan y?kayanlar güzel y?k?yor, mavi kutudan y?kayanlar güzel y?kam?yor diyor. Sar? mavi kar???m? kutudan y?kayanlar ise mükemmel y?k?yor diyorlar. Yani renkler karar verme mekanizmalar?nda bu kadar etkili. Mac Donalds’?n sar? k?rm?z? renkleri bilinçalt?nda en çok yer eden renklerdir. 1980 Moskova olimpiyatlar?nda, Ruslar kendi oyuncular?n?n odalar?n? k?rm?z?, rakip tak?m?n oyuncular?n?n odalar?n? ise mavi renkle ???kland?rd?lar.
Mavi, rehavete sevkeder, k?rm?z? ise canland?r?r harekete sevkeder. Ayn? ?ekilde ?ngiltere milli tak?m?, 2 y?l önceydi san?r?m, Türkiye’ye geldi?inde biz beyaz forma giyece?iz siz de k?rm?z? forma giyin dediler. Bu o zaman da söz konusu edildi. Amaç ?u: Beyaz safl??? temizli?i temsil eder, k?rm?z? ise ate?leyici, harekete geçirici bir renktir. Onlar k?rm?z? formal? Türk tak?m? kar??s?nda performanslar?n? art?rd?lar. Bunlar insan do?as?yla ilgili veriler.
GÖRSEL ALANDA SUBLIMINAL KULLANIMLAR
1900’lü y?llarda Knight Dunlap ad?nda Amerikal? bir psikoloji profesörü illüzyon gösterisi yaparken bilincin fark?nda olmad??? “hissedilemez gölge” ler kullanarak ayn? uzunluktaki iki çizgiyi seyircilerin farkl? alg?lamas?n? sa?lam??t?.
1957 y?l?nda market ara?t?rmac?s? James Vicary sinema ekran?nda çok h?zl? bir ?ekilde parlayan mesajlar?n insanlar?n g?da üzerindeki tercihlerini etkiledi?ini belirtti. Ve ilk olarak “bilinçalt? reklam” (subliminal advertisement) tan?mlamas?n? kulland?. Vicary, yapt??? ara?t?rmada takistoskop ad? verilen cihazla filmlerin aras?na “Caca Cola ?ç” “Patlam?? M?s?r Ye” mesajlar? yerle?tirdi. Bu mesajlar saniyenin 1/3000 kadar k?sa bir sürede görünüyor ve her 5 saniyede bir tekrarlan?yordu. Bu filmin arkas?ndan New Jersey’deki Cola sat??lar?n?n % 18.1 ile % 57.5 aras?nda artt??? gözlemlendi.
gibi daha bir çok örne?in ve aç?klaman?n yer ald??? bu yaz?y? da okumal?s?n?z.
Bu konunun Türkiye ile olan ili?kisi ve kullan?m? hakk?nda Baki Günay`?n ?u yaz?s?n? okuyabilirsiniz.
KULLANIMINA DA?R
K?sa bir ara?t?rma neticesinde bu yöntem ile insanlar?n bilgisayar ba??nda kendilerini motive etmek amac?yla haz?rlanm?? baz? programlara rastlad?m ve bunlardan biri de türk yap?m? idi, ancak sonras?nda bu program?n sonland?r?ld???n? ö?rendim.
WEB REKLAM ALANINDA KULLANIMI
Web sitelerinde ilk reklam banner? yay?nland???ndan beri bu konuda bir çok geli?meye tan?k olduk. Peki ya sonras??
?u anda videolar aras?na text reklam koyulaca?? üzerine konu?malar var, peki ya bilinçalt?m?z ne durumda? YouTube`da izledi?imiz bir videonun ya da oynayan bir reklam banner`?n?n içerisinde bilinçalt?m?za müdahele eden unsurlar?n olmad???n? nas?l bilece?iz? Televizyon yay?nlar? gibi alanlarda bunlar? denetleyen birimler mevcut, peki internet?
Milyarlarca insan?n kulland??? ve vaktini dar bir kutuya bakarak geçirdi?i bu alanda yap?lacak bir sistemin ne gibi sonuçlar? oalcak ya da olabilir? Bir bilgisayar oyununda ya da? Filmde? Dinledi?imiz bir müzikte?
Haz?rlanm?? bir örnek ile nas?l bir kullan?m? ve etkisi oldu?unu anlayabilirsiniz. Farkl? bir örnek çal??mas? da burda.
